Trong thời gian qua, tình trạng nhiều cá nhân, cơ sở kinh doanh không nhận chuyển khoản, chỉ chấp nhận tiền mặt vì cho rằng việc này có thể tránh bị kiểm soát doanh thu đang diễn ra khá phổ biến. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, đây không phải là “kẽ hở” mà có thể bị xem là hành vi trốn thuế, kéo theo nhiều rủi ro bị xử phạt nghiêm khắc.
1. Rủi ro về hành vi “trốn thuế” và xử phạt hành chính, hình sự
Theo Điều 6 và Điều 17 Luật Quản lý thuế 2019, người nộp thuế có nghĩa vụ kê khai trung thực, chính xác, đầy đủ doanh thu, đồng thời chấp hành quy định về hóa đơn, chứng từ và sổ sách kế toán. Điều này đồng nghĩa với việc, dù thanh toán bằng tiền mặt hay chuyển khoản, mọi khoản thu nhập phát sinh đều phải được ghi nhận và kê khai đầy đủ.
Điều 143 Luật Quản lý thuế 2019 quy định rõ các hành vi bị coi là trốn thuế, bao gồm: không ghi chép đầy đủ doanh thu, không xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ hoặc khai sai, khai thiếu doanh thu chịu thuế. Do đó, việc cố tình từ chối thanh toán chuyển khoản để tránh “dấu vết giao dịch”, không ghi nhận doanh thu hoặc không xuất hóa đơn có thể bị cơ quan thuế xác định là hành vi che giấu doanh thu – một dạng điển hình của trốn thuế.
Về chế tài xử lý, Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định người có hành vi trốn thuế sẽ bị phạt tiền từ 01 đến 03 lần số thuế trốn, đồng thời buộc nộp đủ số tiền thuế thiếu và tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước.
Trong trường hợp nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025. Theo đó, khi số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên (hoặc dưới mức này nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội này hoặc về một số tội có liên quan mà chưa được xóa án tích), cá nhân vi phạm có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 07 năm, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm; đối với pháp nhân thương mại, mức phạt có thể lên đến 10 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động.
2. Giải pháp: minh bạch doanh thu là nghĩa vụ bắt buộc đối với các cơ sở kinh doanh
Việc các cơ sở kinh doanh từ chối nhận chuyển khoản nhằm hạn chế khả năng bị kiểm soát doanh thu thực chất không làm giảm nghĩa vụ thuế phải thực hiện. Ngược lại, nếu phát sinh dấu hiệu bất thường (như doanh thu kê khai thấp không tương xứng với quy mô kinh doanh, lượng khách hàng hoặc chi phí đầu vào), cơ quan thuế hoàn toàn có căn cứ để đưa vào diện thanh tra, kiểm tra và xác minh doanh thu thực tế.
Pháp luật không cấm hình thức thanh toán bằng tiền mặt. Tuy nhiên, pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi nhằm che giấu, không ghi nhận hoặc ghi nhận không đầy đủ doanh thu phát sinh. Vì vậy, việc không nhận chuyển khoản với mục đích né tránh nghĩa vụ thuế không phải là một giải pháp, mà tiềm ẩn rủi ro bị xử phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành.
Đối với các cơ sở kinh doanh, việc kê khai trung thực, đầy đủ và minh bạch doanh thu không chỉ là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc mà còn là yếu tố then chốt để đảm bảo hoạt động kinh doanh ổn định, bền vững và hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý phát sinh.
***
Bài viết này nhằm mục đích cung cấp thông tin và phổ biến quy định pháp luật, không nhằm thay thế cho bất kỳ ý kiến/nhận định pháp lý nào trong bất kỳ vụ việc cụ thể nào. Trường hợp cần được tư vấn chi tiết hơn về các vấn đề liên quan, xin vui lòng liên hệ
CÔNG TY LUẬT TNHH LEGAL HOUSE & PARTNERS
Email: support@legalhouse.vn
Điện thoại: 0918 103 030 – 0918 30 3232
Địa chỉ: Số 34 Đặng Dung, Phường Tân Định, Thành Phố Hồ Chí Minh
